روانشناسی رفتاری بررسی رابطه بین ذهن و رفتار ماه. محققان و دانشمندانی که در مورد ی روانشناسی رفتاری مطالعه می کنن، در تلاشند تا بفهمن دلیل رفتارهای ما چیه و الگوهای رفتارها و اقدامات ما رو بشناسن. رفتارگراها فکر می کنن که واکنشامون به محرکای محیطی، اعمال ما رو شکل میدن. محققان این بخش امیدوارند بتونن با استفاده از رفتارگرایی به شناخت الگوهای رفتاری و پس پیش بینی رفتار آدم و حیوانات دست پیدا کنن. در این صورت آدما می تونن رفتارها و عادات فردی بهتری در خود بسازن و از این راه جوامع انسانی هم تبدیل به جایای بهتری واسه زندگی شن.

رفتارگرایی که با نام روانشناسی رفتاری هم شناخته می شه، یک نظریه ی آموزشی طبق ی این ایده س که همه رفتارها از راه شرطی شدن حاصل می شن. شرطی شدن از راه رفت و امد با محیط رخ می ده.

طبق این سبک فکری، رفتار می تونه به روشی منظم و قابل مشاهده و بدون توجه به حالتای روانی داخلی بررسی شه.

در سبک فکری رفتارگرایی، از پایه تنها رفتارهای قابل مشاهده و قابل لمس باید در نظر گرفته شن، چون شناختا، احساسات و حالتای روانی بسیار ذهنی هستن.

رفتارگراهای سخت گیر بر این باورند که هر فرد به طور پنهون و بدون توجه جلو زمینه ژنتیکی، ویژگیای شخصیتی و افکار داخلی اش می تونه آموزش ببینه که هر کاری رو در محدوده تواناییای فیزیکی اش بکنه و این مسئله تنها به شرطی شدن درست نیاز داره.

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

یک تاریخچه بسیار کوتاه

رفتارگرایی به طور رسمی با پخش مقاله کلاسیکی از «جون بی. واتسِن»، روانشناس اهل آمریکا، با عنوان «روانشناسی طوری که رفتارگرایان اونو می بینن» در سال ۱۹۱۳ به وجود اومد. اصل مطلبِ این مقاله به شکل نقل قول زیر از واتسِن، که بیشتر به عنوان پدر رفتارگرایی شناخته می شه، خوب بیان می شه:

«یک دوجین کودک سالم رو در دنیای ویژه ی خودم، در اختیار من بذارین تا اونا رو پرورش دهم. تضمین می کنم که هر کودکی رو که به طور تصادفی انتخاب کنم، میتونم بدون توجه به استعدادها، علایق، تمایلا، تواناییا، حرفها و نژاد اجدادش، واسه یاد گرفتن هر نوع تخصصی که بخوام، مثل دکتر، وکیل، هنرمند، تاجر و حتی گدا و دزد، تربیت کنم.»

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

به بیان ساده تر، رفتارگراهای سخت گیر بر این باورند که همه رفتارها نتیجه تجربه هستن.

هر فردی بدون توجه جلو زمینه اش می تونه آموزش ببینه تا با شرطی شدن درست به روشی خاص رفتار کنه.

از حدود ده ۱۹۲۰ تا وسطای ده ۱۹۵۰، رفتارگرایی به سبک فکری غالب در روانشناسی تبدیل شد. بعضی میگن که محبوبیت روانشناسی رفتاری به خاطر این زیاد شد که تونست روانشناسی رو به عنوان علمی عینی و قابل اندازه گیری معرفی کنه. محققان علاقه مند بودن که نظریهایی ارائه دهند که به روشنی قابل توضیح باشن و به طور تجربی قابل اندازه گیری باشن، اما در عین حال بتونن سهم و اثری در پایه زندگی روزمره ی آدما داشته باشن.

دو نوع اصلی شرطی شدن:

۱. شرطی شدن سنتی

شرطی شدن سنتی روشیه که بیشتر در آموزش رفتاری استفاده کرده می شه که در اون یک محرک خنثی با یک محرک طبیعی همراه می شه. در آخر، محرک خنثی همون واکنش محرک طبیعی رو تحریک می کنه، حتی بدون اینکه محرک طبیعی خودشو نشون بده. محرک در رابطه حالا با نام محرک شرطی شده شناخته می شه و رفتار یاد گرفته شده، واکنش شرطی شده نامیده می شه.

۲. شرطی شدن عامل

شرطی شدن عامل که بعضی وقتا به عنوان شرطی شدن ابزاری از اون نام برده می شه، روشی از یادگیریه که از راه تقویت و تنبیه انجام می شه. طی شرطی شدن عامل، یک وابستگی بین یک رفتار و یک نتیجه واسه اون رفتار ایجاد می شه. هنگامی که نتیجه مطلوب در پِیِ یک اقدام میاد، احتمال تکرار شدن اون رفتار در آینده بیشتر میشه. از طرف دیگه، واکنشایی که به دنبالِ اونا خروجیای بد بین، هم در آینده با احتمال کمتری رخ میدن.

نکاتی که باید بدونیم

یادگیری می تونه از راه وابستگیا رخ بده

روند شرطی شدن سنتی با ایجاد یک وابستگی بین یک محرک محیطی و یک محرک طبیعی انجام می شه. در آزمایشای سنتی «ایوان پاولُف» روانشناس روس، سگا وقت غذا خوردن رو در اول با صدای زنگ و بعد دیدن روپوش سفید دستیار آزمایشگاه در رابطه می دونستن. در آخر تنها دیدن روپوش سفید واکنش ترشح بزاق رو در سگا به وجود میاره.

عوامل مختلفی می تونن روی روند شرطی شدن سنتی اثر بذارن

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

طی بخش اول روند شرطی شدن سنتی که به عنوان اکتساب شناخته می شه، واکنشا ایجاد و تقویت می شن. عواملی مثل شدت محرک و زمان بندی عرضه اون می تونن نقشی مهم در سرعت تشکیل وابستگی بازی کنن.

هنگامی که وابستگی ای از بین میره، بهش خاموشی میگن که باعث می شه که رفتار کم کم تضعیف شه یا از بین برود. عواملی مثل قدرت واکنش اصلی می تونن در سرعت از بین رفتن اون نقش داشته باشن. مثلا، هرچه یک واکنش به مدت طولانی تری شرطی شده باشه، از بین رفتن اون مدت بیشتری طول می کشه.

یادگیری می تونه از راه تشویق و تنبیه هم انجام گیرد

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

رفتارگرایی به نام «بی.اف.اسکینِر»، شرطی شدن عامل رو به شکل روندی که در اون یادگیری می تونه از راه تقویت و تنبیه انجام شه، توضیح می کنه. به طور ویژه تر، با تشکیل یک وابستگی بین یک رفتار خاص و نتیجه های اون رفتار، شما آموزش می ببینن. مثلا، اگه والدین هر بار که فرزندشان اسباب بازی هاش رو جمع می کنه، اونو تشویق کنن، رفتار مطلوب همیشه تقویت می شه. پس، بچه واسه جمع و جور کردن به هم ریختگیا مشتاق تر میشه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   زبون بدن در سخنرانی؛ چند ترفند که بر جذابیت گفتار شما می افزاید 

برنامه ریزی تقویت واسه یادگیری مهمه

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

این روند تقریبا ساده به نظر می رسه. فقط رفتاری رو مشاهده کنین و بعد تشویق یا تنبیه کنین. با این حال، اسکینِر دریافت که زمان بندی این تشویقا و تنبیها اثر مهمی در سرعت ایجاد یک رفتار جدید و قدرت واکنش مثل با اون داره.

تقویت دائمی شامل تشویق لحظه به لحظه یک رفتاره و بیشتر در اول روند شرطی شدن عامل به کار میره. اما همونطور که رفتار آموزش داده می شه، برنامه می تونه به یکی از تقویتای جزئی روی آورد. این یعنی پس از چند واکنش یا پس از گذشت مدت زمان مشخصی تشویق انجام شه. بعضی وقتا تقویت جزئی با برنامه ای همیشگی و ثابت انجام می شه. اما در موارد دیگر، تعداد غیرقابل پیش بینی و متغیری واکنش باید دیده شه یا زمان متغیری باید بگذره تا تقویت صورت گیرد.

اندیشمندان زیادی روی روانشناسی رفتاری اثر گذاشته ان

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

جون بی. واتسن، روانشناس آمریکایی

جدا از اینکه اونایی که تا اینجا نام برده شد، تعدادی نظریه پرداز و روانشناس مهم هم بودن که اثرات موندگاری روی روانشناسی رفتاری گذاشته ان. در این بین، «ادوارد ثورندایک» روانشناس جلو رفتن آمریکایی، «قانون اثر» رو توضیح کرد و «کلارک هال»، روانشناس آمریکایی، «نظریه ی یادگیری» رو ارائه داد.

تعداد زیادی روشای درمانی وجود دارن که ریشه در روانشناسی رفتاری دارن

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

گرچه پس از ده ۱۹۵۰، روانشناسی رفتاری بیشتر به عنوان یک علم پس زمینه ای در نظر گرفته می شه، اما اصول ساده ی اون بازم مهم هستن. حتی الان «بررسی رفتار» بیشتر به عنوان یک روش درمانی واسه کمک به کودکان اُتیسمی و عقب مونده واسه کسب مهارتای تازه به کار میره. این کار بیشتر شامل روندهایی مثل شکل دادن (که در اون تقریبای نزدیک به رفتار مطلوب تشویق می شن) و زنجیر کردن (تقسیم کردن یک کار به بخشای کوچیک تر و بعد آموزش و زنجیر کردن قدمای پشت سر هم به هم) می شه. بقیه روشای رفتاردرمانی شامل درمون اختلاف، حساسیت زدایی منظم، اقتصاد رمزی، مدل سازی و مدیریت احتمال می شه.

روانشناسی رفتاری نقاط قوتی داره

رفتارگرایی طبق ی رفتارهای میشه دید. پس بعضی وقتا کمّی سازی و جمع آوری داده ها موقع انجام تحقیق راحت تره. روشای درمانی مؤثر مثل دخالت ی رفتاری شدید، بررسی رفتاری، اقتصاد رمزی و آموزش تجربی جدا از هم همه ریشه در رفتارگرایی دارن. این روش ها بیشتر در تغییر رفتارهای ناهنجار و آسیب رسان، هم در کودکان و هم در بزرگسالان بسیار مفید هستن.

روانشناسی رفتاری نقاط ضعفی هم داره

روانشناسی رفتاری چیه  آموزشی

منتقدین بسیاری در این باره بحث می کنن که رفتارگرایی یک روش تک بعدی واسه درک رفتار انسانه. اونا میگن که نظریهای رفتاری، اراده ی آزاد و اثرات داخلی مثل حالتا، اندیشه ها و احساسات رو به حساب نمی بیارن. این سبک فکری بقیه شکلای مختلف یادگیری رو که بدون استفاده از تشویق و تنبیه صورت می گیرن، به حساب نمی آورد. ، آدم و حیوانات می تونن رفتار خود رو موقع دریافت اطلاعات جدید اصلاح کنن، حتی اگه اون رفتار از راه تشویق و تقویت ثابت شده باشه.

روانشناسی رفتاری از دیدگاه های دیگر متفاوته

یکی از فواید اصلی رفتارگرایی اینه که به محققان این امکان رو داده تا رفتارهای قابل مشاهده رو به روشی علمی و منظم بررسی کنن. گرچه خیلی از اندیشمندان بر این باور بودن که این سبک فکری به دلیل ندیده گرفتن بعضی از اثرات با اهمیت روی رفتار، کمبودهایی داره. مثلا، «فروید» به فکر بود که رفتارگرایی به دلیل به حساب نیاوردن اندیشه های ذهنی ناخودآگاه، احساسات و آرزوهایی که کارای آدم رو تحت اثر قرار میدن، دچار شکست شده. اندیشمندان دیگر مثل «کارل راجِرز» و دیگر روانشناسان آدم گرا باور داشتن که رفتارگرایی بسیار خشک و بسیار محدوده و در مورد توجه قرار دادن وساطتای شخصی شکست خورده س.

اخیرا روانشناسی زیست شناسی بر قدرت مغز و بازیای ژنتیکی روی تعیین و تأثیرگذاری بر اعمال آدم تأکید کرده. روش ادراکیِ روانشناسی روی روندهای روانی مثل اندیشیدن، تصمیم گیری، زبون و حلِ مسئله تمرکز داره. در هر دو مورد، رفتارگرایی این روندها و اثرات رو به نفع بررسی فقط و فقط رفتارهای قابل مشاهده ندیده میگیره.

نکته آخر

یکی از نقاط قوت برجسته ی روانشناسی رفتاری توانایی مشاهده و اندازه گیری روشن رفتارهاه. نقاط ضعف این روش شامل شکست در بررسی روندهای شناختی و زیست شناسی که روی اعمال آدم اثر دارن، می شه. در حالی که روش رفتاری ممکنه نیروی غالبی نباشه که زمانی بوده، هنوزم اثر بزرگی روی درک روانشناسی آدم داره. روند شرطی شدن به تنهایی واسه درک خیلی از شکلای مختلف مختلف رفتارها، از چگونگی یادگیری آدم گرفته تا پیشرفتای زبون، استفاده شده.

اما شاید بزرگ ترین سهم روانشناسی رفتاری در کاربردهای عملی اون پنهون باشه. روشای اون می تونه در اصلاح رفتارهای مسئله ساز و تشویق واکنشای مثبت تر و سازنده تر نقش مهمی داشته باشه. بیرون از روانشناسی، والدین، معلمان و مربیان حیوانات و بسیاری افراد دیگر از اصول ساده و پایه ای رفتاری واسه کمک به آموزش رفتارهای جدید و از بین بردن رفتارهای ناخواسته و بد استفاده می کنن.

منبع : verywell.com


دسته‌ها: آموزشی

دیدگاهتان را بنویسید