وضعيت ايران در مقايسه با شاخص‏هاي بين‏المللي

وضعيت ايران در مقايسه با شاخص‏هاي بين‏المللي

هر ساله سازمان ملل متحد، بانک جهاني و برخي موسسات معتبر فعال در زمينه فناوري‏هاي ارتباطي و اطلاعاتي،  به ارائه آمار و اطلاعات اين فناوري و شاخص‏هاي مرتبط با آن در سطح بين‏المللي مي‏پردازند. از جمله مهمترين اين شاخص‏ها، شاخص آمادگي دولت الکترونيک[1] و همچنين آمادگي الکترونيک[2] است. شاخص آمادگي دولت الکترونيک يک کشور- که در جداول بعدي به آن اشاره مي‏شود- نشان دهنده تلاش دولت آن کشور براي ارائه خدمات الکترونيک به شهروندان، ميزان اتصال شهروندان به اينترنت و همچنين ميزان مهارتهاي انساني براي استفاده از خدمات دولت الکترونيک است.

از جمله آمار معتبري که در اين زمينه ارائه مي‌شود مي‌توان به آمار سازمان ملل متحد اشاره نمود که براي اولين بار در سال 2002 و پس از آن در سالهاي 2005 و 2008 منتشر شده است. طبق آخرين آمار ارائه شده که در سال 2008 منتشر شده، 192 کشور مورد ارزيابي قرار گرفته‌اند و شاخص آمادگي دولت الکترونيک براي آنها محاسبه شده است.

 

جدول 4: شاخص آمادگي دولت الکترونيک: 25 کشور برتر دنيا و ايران

[UN E-Government survey, 2008]

رديف نام کشور شاخص٭ رديف نام کشور شاخص
1 سوئد 0.9157 14 لوکزامبورگ 0.7512
2 دانمارک 0.9134 15 فنلاند 0.7488
3 نروژ 0.8921 16 اتريش 0.7428
4 ايالات متحده امريکا 0.8644 17 اسرائيل 0.7393
5 هلند 0.8631 18 زلاندنو 0.7392
6 جمهوري کره 0.8317 19 ايرلند 0.7296
7 کانادا 0.8172 20 اسپانيا 0.7228
8 استراليا 0.8108 21 ايسلند 0.7176
9 فرانسه 0.8038 22 آلمان 0.7136
10 انگلستان 0.7872 23 سنگاپور 0.7009
11 ژاپن 0.7703 24 بلژيک 0.6779
12 سوئيس 0.7626 25 جمهوري چک 0.6696
13 استوني 0.7600 108 ايران 0.4067

٭ شاخص از 1

 

جدول 5 : شاخص آمادگي دولت الکترونيک ايران در سالهاي 2005 و 2008

[UN E-Government survey, 2005 & 2008]

سال 2005 2008
شاخص آمادگي دولت الکترونيک 0.3813 0.4067
رتبه در بين کشورهاي دنيا 98 108

 

بر اساس آمارهاي بين‏المللي، ايران جايگاه خوبي در زمينه دولت الکترونيک ندارد و اين امر حاکي از اين است که اگرچه تلاش‏هاي زيادي براي توسعه دولت الکترونيک در ايران انجام شده اما راه بسيار زيادي تا رسيدن به حداقل استانداردهاي بين‏المللي در زمينه دولت الکترونيک در ايران وجود دارد.

از جمله ساير آمارهاي بين‌المللي معتبر در اين حوزه مي‌توان به گزارش‌هاي اکونوميست اشاره نمود که هر ساله ارائه شده و وضعيت 70 کشور منتخب را در حوزه دولت الکترونيکي مورد ارزيابي قرار مي‌دهد.

 

جدول 6: رتبه‏بندي کشورها بر اساس شاخص آمادگي الکترونيکي موسسه اکونوميست

[Economist, 2008]

رتبه نام کشور شاخص٭ رتبه نام کشور شاخص
1 ايالات متحده امريکا 8.95 14 آلمان 8.39
2 هنگ کنگ 8.91 15 کره جنوبي 8.34
2 سوئد 8.85 16 زلاندنو 8.28
4 استراليا 8.83 17 برمودا 8.22
5 دانمارک 8.83 18 ژاپن 8.08
6 سنگاپور 8.74 19 تايوان 8.05
7 هلند 8.74 20 بلژيک 8.04
8 انگلستان 8.68 21 ايرلند 8.03
9 سوئيس 8.67 22 فرانسه 7.92
10 اتريش 8.63 23 جزيره مالت 7.78
11 نروژ 8.60 24 اسرائيل 7.61
12 کانادا 8.49 25 ايتاليا 7.55
13 فنلاند 8.42 69 ايران 3.18

٭ شاخص از 10

 

جدول 7: جايگاه ايران بر اساس شاخص آمادگي الکترونيکي طي سه سال گذشته

[Economist, 2006, 2007, 2008]

سال 2006 2007 2008
شاخص آمادگي الکترونيکي 3.15 3.08 3.18
رتبه در بين کشورهاي دنيا (70 کشور) 65 69 70

نکته قابل تأمل در جدول 7 اينست که در سال 2006 رتبه ايران بين کشورهاي دنيا 65 بوده اما در سال 2007 به 69 و در سال 2008 به 70 تنزل پيدا کرده است. علت اين تنزل رتبه را مي‌توان در سرعت پيشرفت ساير کشورها در زمينه دستيابي و توسعه فناوري‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي دانست.

 

 بررسي برترين شهرهاي الکترونيک دنيا

براي اينکه درک بهتري از وضعيت شهرهاي الکترونيک پيشرفته در کشورهاي مختلف دنيا داشته باشيم، به مرور نتايج يک ارزيابي بين‌المللي در اين زمينه مي‌پردازيم.  اين مميزي که ” حکمراني الکترونيک در شهرداري‌هاي سرتاسر جهان”[3] نام دارد، براي اولين بار در سال 2003  با همکاري چندين دانشکاه و موسسه بين‌المللي انجام کرفت. از آن پس اين مميزي هر دو سال يکبار تکرار شده و آخرين رتبه‌بندي در سال 2007 اعلام گرديد.  [Digital Governance in Municipalities, 2007]

بر اساس اين پيمايش که هر دو سال يک بار انجام مي‌گيرد، فرآيند حکمراني الکترونيک شهرداري‌هاي شهرهاي بزرگ دنيا از پنج قاره مختلف مورد ارزيابي قرار گرفته است. بر اين اساس وب‌سايت شهرداري‌هاي شهرهاي منتخب از حيث حکمراني الکترونيک بررسي و رتبه‌بندي شده‌اند. اين بررسي شامل ارزيابي دولت الکترونيک (ارائه خدمات و سرويس‌هاي عمومي) و دموکراسي الکترونيک (مشارکت شهروندان در حکمروايي شهري) است. امنيت وب‌سايت شهرداري، قابليت استفاده و ميزان کارايي، محتواي وب‌سايت، نوع و ميزان خدمات برخط (آنلاين) ارائه شده در وب‌سايت و همچنين ميزان مشارکت و پاسخگويي شهروندان نسبت به وب‌سايت شهر خود از جمله مواردي بوده که در اين پيمايش مورد توجه قرار گرفته‌‌اند و بر اين اساس به هر شهر امتيازي مابين 0 تا 100 تخصيص داده شده است.

ملاک انتخاب شهرها به منظور انجام اين پيمايش، جمعيت شهرها و همچنين تعداد افرادي است که در آن کشور از اينترنت استفاده مي‌کنند. بر اين اساس از اطلاعات اتحاديه جهاني مخابرات (ITU)[4] استفاده شده و ليست شهرهايي متصل به اينترنت استخراج شده و سپس 100 شهر پرجمعيت‌تر از ميان آنها انتخاب شده است. پس از اتخاب شهرها، وب‌سايت رسمي شهرها مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفته است. در ارزيابي سال 2005، از ميان 100 شهر مذکور، شهرداري 81  شهر داراي وب‌سايت رسمي بوده‌اند که اين تعداد در ارزيابي سال 2007 به 86 شهر افزايش پيدا کرده است.

از کشور ما شهر تهران به عنوان نماينده در اين پيمايش انتخاب شده و متأسفانه در هر سه مميزي انجام گرفته در سالهاي 2003، 2005 و 2007 در قسمتهاي انتهايي جدول قرار داشته است. [Digital Governance in Municipalities, 2003, 2005, 2007] ذکر اين نکته خالي از لطف نيست که حتي شهرهاي بسياري کشورهاي آفريقايي و آسيايي نظير کيپ‌تاون (آفريقاي جنوبي)، کيف (اوکراين)، مينسک (بلاروس)، نيکوزيا (قبرس)، سارايوو (بوسني)، کراچي (پاکستان)، عمان (اردن)، کازابلانکا (مغرب)، … داراي امتيازي بيشتر از تهران بوده‌اند.  همچنين ذکر اين نکته حائز اهميت است که طي هر سه مميزي انجام گرفته، همواره شهرهاي سئول، هنگ کنگ و سنگاپور به عنوان سه شهر آسيايي جزء برترين شهرها بوده‌ و از شهرهاي آمريکايي و اروپايي پيشي گرفته‌اند.

طي جدولهاي بعدي، نتايج اين پيمايش به همراه جايگاه تهران در بين 86 شهر ارائه شده است.

 

جدول 8: برترين شهرهاي الکترونيک دنيا در سال 2007

                                          [National Center for Public Performance, 2008]                 

رتبه شهر کشور امتياز (از 100)
1 سئول جمهوري کره 87.74
2 هنگ کنگ هنگ کنگ 71.24
3 هلسينکي فنلاند 71.01
4 سنگاپور سنگاپور 68.56
5 مادريد اسپانيا 67.98
6 لندن انگلستان 65.79
7 توکيو ژاپن 59.89
8 بانکوک تايلند 59.01
9 نيويورک آمريکا 56.54
10 وين اتريش 53.99
11 دوبلين ايرلند 53.38
12 تورنتو کانادا 51.99
13 برلين آلمان 51.36
14 زوريخ سوئيس 51.02
15 پراگ چک 50.34
16 بوينس آيرس آرژانتين 49.89
17 براتيسلاوا اسلواکي 49.82
18 سيدني استراليا 48.60
19 آمستردام هلند 47.72
20 رم ايتاليا 46.98
70 تهران ايران 18.60
78 تاشکند ازبکستان 3.73

 

جدول 9: برترين شهرهاي الکترونيک دنيا طي سالهاي 2003 تا 2007

                                          [National Center for Public Performance, 2008]

رتبه

2007

2007 2005 2003
شهر امتياز شهر امتياز شهر امتياز
1 سئول 87.74 سئول 81.70 سئول 73.48
2 هنگ کنگ 71.24 نيويورک 72.71 هنگ کنگ 66.57
3 هلسينکي 71.01 شانگهاي 63.93 سنگاپور 62.97
4 سنگاپور 68.56 هنگ کنگ 61.51 نيويورک 61.35
5 مادريد 67.98 سيدني 60.82 شانگهاي 58.00
6 لندن 65.79 سنگاپور 60.22 رم 54.72
7 توکيو 59.89 توکيو 59.24 اوکلند 54.61
8 بانکوک 59.01 زوريخ 55.99 اورشليم 50.34
9 نيويورک 56.54 تورنتو 55.10 توکيو 46.52
10 وين 53.99 ريگا 53.95 تورنتو 46.35
11 دوبلين 53.38 وارسا 53.26 هلسينکي 45.09
12 تورنتو 51.99 ريکياويک 52.24 ماکااو 44.18
13 برلين 51.36 صوفيه 49.11 استکهلم 44.07
14 زوريخ 51.02 پراگ 47.27 تالين 43.10
15 پراگ 50.34 لوگزامبورگ 46.58 کپنهاک 41.34
16 بوينس آيرس 49.89 آمستردام 46.44 پاريس 41.33
17 براتيسلاوا 49.82 پاريس 45.49 دوبلين 38.85
18 سيدني 48.60 ماکااو 45.48 دوبي 37.48
19 آمستردام 47.72 دوبلين 44.10 سيدني 37.41
20 رم 46.98 براتيسلاوا 43.65 جاکارتا 37.28

 

ارزيابي انجام گرفته بر مبناي 5 شاخص به شرح زير بوده است:

  • امنيت و قابليت اطمينان وب‌سايت
  • قابليت و سهولت استفاده توسط کاربر
  • محتواي اطلاعات موجود در وب‌سايت و صحت اطلاعات
  • خدمات الکترونيک ارائه شده
  • ميزان مشارکت شهروندان

امتياز کسب شده شهر تهران بر مبناي پنج شاخص فوق (شاخص از 20) و  جايگاه شهر تهران در بين 86 کشور مورد بررسي به شرح جدول 10 مي‌باشد. همانگونه که از داده‌هاي ارائه شده برمي‌آيد، تهران در هيچ يک از شاخص‌هاي فوق وضعيت خوبي ندارد.

 

جدول 10: وضعيت شهر  تهران بر مبناي شاخص‌هاي ارزيابي شهرهاي برتر دنيا

                                          [National Center for Public Performance, 2008]

شاخص‌ها امنيت قابليت استفاده محتوا خدمات الکترونيک مشارکت
امتياز 4.4 8.13 3 2.71 0.36
رتبه بين 86 کشور 33 81 78 65 79

 

 شهرهاي الکترونيک در ايران

سابقه استفاده عملي از فناوري اطلاعات و ارتباطات در سطح شهرها به اواخر سال 1380 برمي‏گردد. در اين سال جزيره کيش به عنوان پايلوت ملي فناوري اطلاعات و ارتباطات کشور انتخاب شده و اولين قدم‏ها براي بهره‏مندي از فناوري اطلاعات و ارتباطات در سطح شهرها آغاز مي‏گردد. در همين راستا از مشاوره يک شرکت ايرلندي جهت تدوين طرح راهبردي فناوري اطلاعات و ارتباطات کيش استفاده مي‏شود.

شکل 11: نمايي از پورتال شهر الکترونيک کيش

 

پس از کيش، مشهد دومين شهري است که به منظور پياده‏سازي شهر الکترونيک انتخاب مي‏شود و در سال 1382, سند راهبردي شهر الکترونيک مشهد با محوريت شهرداري مشهد, توسط پژوهشکده الکترونيک دانشگاه علم و صنعت ايران تدوين مي‏گردد.

پورتال شهر الکترونيک کيش[5] در حال حاضر فقط به ارائه اطلاعات مي‌پردازد و هيچ نوع خدمات الکترونيکي ارائه نمي‌کند. ارائه اطلاعات در خصوص سازمان منطقه آزاد کيش، جاذبه‌هاي گردشگري، اطلاعات پرواز، بازرگاني و سرمايه‌گذاري در کيش و اطلاعات هتل‌ها از جمله اطلاعات ارائه شده در پورتال شهر کيش هستند.

شکل 12: نمايي از پورتال شهر الکترونيک مشهد

 

همچنين پورتال شهر الکترونيک مشهد[6] مانند شهر کيش صرفاً به ارائه اطلاعات مي‌پردازد و در حوزه خدمات الکترونيک، فعاليت خاصي انجام نمي‌دهد. آشنايي با شهر و شهرداري مشهد، بانک اطلاعات شهري، اوقات شهري، اطلاعات زيارت و گردشگري، برنامه سينماهاي شهر، نرخ ارز و اخبار شهر از جمله اطلاعات ارائه شده در اين پورتال مي‌باشند. در حوزه خدمات الکترونيک، ارتباطهاي (لينک) براي اتصال به وب‌سايت شرکت پست (براي رهگيري مرسولات پستي پيشتاز)، بانک پارسيان (براي پرداخت قبوض)، شرکت رجا (براي خريد اينرنتي بليط قطار) و شرکت هما (براي خريد اينترنتي بليط هواپيما) ارائه شده است و خود شهرداري هيچ نوع خدمات الکترونيکي مختص به خود ارائه نمي‌نمايد.

[1] E-government Readiness Index

[2] E-readiness Index

[3] Digital Governance in Municipalities Worldwide

[4] International Telecommunication Union (ITU)

[5] www.kish.ir

[6] www.e-mashhad.ir