فرآیند کسب و کار الکترونيک

کسب و کار الکترونيک

منظور از حوزة كسب و كار، كلية حوزه‌ها و عرصه‌هاي مختلف غيردولتي است كه در آنها بر مبناي داد و ستد، درآمد حاصل مي‌شود. در اين حالت بر اساس تعاملات مختلف بين افراد (حقيقي يا حقوقي) درآمد حاصل شده و در واقع فعاليتي اقتصادي شكل مي‌گيرد. اين حوزه كليه فعاليت‌هاي تجاري، بازرگاني، توليدي و خدماتي را شامل مي‌گردد.

امروزه حوزة كسب و كار نيز از تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي تأثيرات فراواني پذيرفته و دگرگون شده است. كسب و كار الكترونيكي در واقع حاصل اين دگرگوني‌ها و تغييرات است. تأثيرات فناوري اطلاعات و ارتباطات بر حوزة كسب و كار از ديدگاه‌هاي مختلفي مانند موارد زير قابل بررسي است. [Miller, 2003, p8]:

  • فرآيند بازاريابي
  • فرآيند ساخت و توليد
  • فرآيندهاي ارائة خدمات
  • سازماندهي و مديريت نيروي انساني
  • زيرساخت‌ها، ابزارها و تجهيزات

همانند دولت الكترونيكي، كسب و كار الكترونيكي را نيز مي‌توان با گرافي غير متصل از سازمان‌هاي الكترونيكي تجاري مدل كرد (شکل 4). در اين گراف، گره‌ها را سازمان‌هاي الكترونيكي تجاري مي‌نامند. اين واژه از اصطلاح commercial organization گرفته شده و موجوديت‌هاي حقوقي را شامل مي‌گردد كه در حوزة كسب و كار فعاليت مي‌كنند. همانند دولت الكترونيكي، هستة حوزة كسب و كار الكترونيكي نيز سازمان الكترونيكي است.

سازمان الكترونيكي تجاري نيز همانند دولت الکترونيک داراي تعاملات مختلفي است. که عبارتند از:

  • تعاملات كسب و كار- مردم
  • تعاملات كسب و كار- كسب و كار
  • تعاملات كسب و كار- دولت
  • تعاملات كسب و كار- كارمندان

 

شکل 4: مدل مفهومي كسب و كار الكترونيكي

]طرح جامع فناوري اطلاعات و ارتباطات استان همدان، 1384، ص 152[

 

 شهر الکترونيک

اکنون پس از بررسي و کنکاش در مفهوم دولت الکترونيک مي‏توان يک قدم به جلو نهاده و کاربردهاي عملي دولت الکترونيک را در يک شهر مورد بررسي قرار داد. در واقع مي‏توان گفت که مفهوم شهر الکترونيک چيزي جدا و منفک از مفهوم دولت الکترونيک نمي‏باشد و در واقع شهر الکترونيک در طول دولت الکترونيک قرار مي‏گيرد. يعني شهر الکترونيک زاييده و حاصل پياده‏سازي دولت الکترونيک و در راستاي آن است. شايان  ذکر است که در منابع و مراجع علمي موجود و در تجارب جهاني اصطلاح “شهر الکترونيک” اصطلاح آشنايي نمي‏باشد, و اين بدين مفهوم است که مفهوم شهر الکترونيک در واقع در درون دولت الکترونيک نهفته مي‏باشد.

 

مفهوم شهر الکترونيک

به منظور آشنايي با مفهوم شهر الکترونيک، در ادامه به ارائه برخي تعاريف موجود در مورد شهر الکترونيک مي‌پردازيم.

شهر الکترونيک عبارت است از امکان دستر‌سي الكترونيكي شهروندان به کليه ادارت، اماكن درون‏شهري و دستيابي به اطلاعات مختلف مورد نياز به صورت شبانه‏روزي، هفت روز هفته، به شيوه‌اي با ثبات، قابل اطمينان، امن و محرمانه. [جلالي، 1383، ص 47]

شهر  الکترونيک شهري است که در آن بر روي فرصت‌هاي خلق شده توسط فناوري اطلاعات و ارتباطات، به منظور افزايش موفقيت و اثرگذاري بيشتر سرمايه‌گذاري شده است. [Odendaal, 2003, p3]

شهر الکترونيکي شهري است داراي ارتباطات مخابراتي و شبکه‌اي که از طرف بخش فناوري طالاعات براي انجام تبادل اطلاعات کنترل مي‌شود. . [Cohen, 2001, p2]

شهر الکترونيک عبارت است از ارتباطي هماهنگ و بر پايه شبکه براي انجام وظايف معمولي ساکنين به روش الکترونيکي که پيش از اين در مدل شهر معمولي شهر توسط خود اشخاص انجام مي‌شد.  [Coucelis, 2001, p47]

کليات پياده‏سازي شهر الکترونيک نيز از گام‏هاي پياده‏سازي دولت الکترونيکي تبعيت مي‏کند زيرا همانطور که قبلاً نيز به آن اشاره شد شهر الکترونيک زاييده دولت الکترونيک است. مجري تدوين طرح ICT جزيره کيش نيازمندي‏هاي پياده‏سازي شهر الکترونيک را به صورت زير بيان مي‏کند: [IDI, 2005, Page 8-17]

  • تدوين استراتژي مناسب
  • سازمان
  • حمايت دولتي
  • آموزش
  • زيرساخت
  • تأمين بودجه و مديريت مالي
  • قوانين
  • پشتيباني فني و مشارکت

 

زندگي الکترونيک

زندگي الكترونيكي سبك جديدي از زندگي است كه با پيشرفت تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي حاصل مي‌شود. مي‌توان گفت به زندگي در جامعه اطلاعاتي، زندگي الكترونيكي مي‌گويند. جامعه اطلاعاتي جامعه‌ايست كه توليد، توزيع، ارزيابي و پردازش و مصرف اطلاعات مهمترين فعاليت اقتصادي و فرهنگي جامعه را تشكيل مي‌دهد. در واقع از اين ديدگاه هدف از شهر الكترونيكي، ايجاد جامعه اطلاعاتي در سطح شهر است. براي ايجاد زندگي الكترونيكي در شهر، برخورداري عامه مردم از دانش بكارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات، فرهنگ زندگي الكترونيكي، اطمينان و وجود بسترهاي قانوني از نيازمندي‌هاي اساسي به حساب مي‌آيند. از ديدگاه ديگر وجود زيرساخت الكترونيكي و بسترهاي فني در سطح شهر از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. در شکل 5 سعي شده در قالب يك شكل سه بعدي، زندگي الكترونيكي و بسترهاي مورد نياز براي ايجاد آن به تصوير كشيده شود.

شکل 5: زندگي الكترونيكي و بسترهاي مورد نياز براي ايجاد آن

]طرح جامع فناوري اطلاعات و ارتباطات استان همدان، 1384، ص 158[

 

 شهروند الکترونيک[1]

شهروند الكترونيك مفهوم جديدي است كه همزمان با توسعه جامعه اطلاعاتي در حال شكل‌گيري است. اين مفهوم با زندگي الكترونيك ارتباط نزديكي دارد. شهروند الكترونيك، فردي است كه توانايي استفاده از فناوري اطلاعات را در انجام امور روزمره خود داشته باشد و بتواند از خدمات الكترونيك[2] يك شهر الكترونيك در حوزه‌هاي دولت و كسب و كار الكترونيكي استفاده كند. معمولا در جامعه الكترونيكي، شهروندان الكترونيكي، يك سبك زندگي الكترونيك را براي خود انتخاب مي‌كنند. در اين سبك، تفريحات، آموزش، ارتباطات و  تراكنش‌هاي فرد به طريق الكترونيكي انجام مي‌شود.

به عبارت ساده شهروند الکترونيک فردي است که با فناوري اطلاعات آشنايي داشته باشد و بتواند از خدمات الکترونيکي يک شهر الکترونيک استفاده کند. [جلالي، 1383، ص 48]

در فرآيند ايجاد شهر الكترونيكي و تبديل افراد از شهرونداني عادي به شهرونداني الكترونيكي دو نيازمندي اساسي وجود دارد . [طرح جامع ICT همدان، 1384، ص15]:

  • شهروندان به منظور انجام فعاليت‌هاي خود به صورت الكترونيكي، بايست توانايي و فرهنگ استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات را دارا باشند. براي اين منظور بايست به افراد آموزش‌هاي لازم داده شود تا بتوانند كار، ارتباطات، داد و ستد و تفريح الكترونيكي داشته باشند و مهارت‌هاي لازم جهت زندگي الكترونيكي در جامعه‌اي كه اغلب فعاليت‌هاي آن با فناوري اطلاعات و ارتباطات گره خورده است را دارا باشند.
  • با توجه به اينكه افراد مخاطبين سازمان‌هاي الكترونيكي در هستة دولت و كسب و كار الكترونيكي هستند بايست توسط آنها شناخته شوند؛ براي اين منظور هر شهروند الكترونيكي بايد داراي شناسه و ماهيتي ديجيتال و منحصر به فرد باشد.

اين دو نيازمندي در شکل 6 نشان داده شده است.

شکل 6:  شهروند الكترونيكي

]طرح جامع فناوري اطلاعات و ارتباطات استان همدان، 1384، ص 123[

 شهرداري الكترونيكي

شهرداري الكترونيك سازماني است كه با بهره‌گيري از قابليت‌ها و امكانات فناوري اطلاعات، خدمات مختلفي را در حوزه وظايف شهري، به صورت سريع، قابل دسترسي و امن به شهروندان ارايه مي‌كند. وظايف اين سازمان همانند ديگر شهرداري‌ها مي‌باشد با اين تفاوت كه از فناوري اطلاعات به عنوان يك ابزار و وسيله كارامد براي بهبود و توسعه فرايندهاي شهرداري استفاده شده است.

در کل مي‏توان گفت شهرداري الكترونيكي سازماني است كه با بهره‌گيري از فناوري اطلاعات، خدمات خود را در حوزه وظايف شهرداري بصورت سريع‌‌، قابل دسترسي و امن به شهروندان ارائه مي‌كند. [سند راهبردي شهر الکترونيک مشهد، 1381، ص 29[

[1] e-Citizen

[2] e-Service