شاخص های زندگي الکترونيک

زندگي الکترونيک

زندگي الكترونيكي سبك جديدي از زندگي است كه با پيشرفت تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي حاصل مي‌شود. مي‌توان گفت به زندگي در جامعه اطلاعاتي، زندگي الكترونيكي مي‌گويند. جامعه اطلاعاتي جامعه‌ايست كه توليد، توزيع، ارزيابي و پردازش و مصرف اطلاعات مهمترين فعاليت اقتصادي و فرهنگي جامعه را تشكيل مي‌دهد. در واقع از اين ديدگاه هدف از شهر الكترونيكي، ايجاد جامعه اطلاعاتي در سطح شهر است. براي ايجاد زندگي الكترونيكي در شهر، برخورداري عامه مردم از دانش بكارگيري فناوري اطلاعات و ارتباطات، فرهنگ زندگي الكترونيكي، اطمينان و وجود بسترهاي قانوني از نيازمندي‌هاي اساسي به حساب مي‌آيند. از ديدگاه ديگر وجود زيرساخت الكترونيكي و بسترهاي فني در سطح شهر از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. در شکل 5 سعي شده در قالب يك شكل سه بعدي، زندگي الكترونيكي و بسترهاي مورد نياز براي ايجاد آن به تصوير كشيده شود.

شکل 5: زندگي الكترونيكي و بسترهاي مورد نياز براي ايجاد آن

]طرح جامع فناوري اطلاعات و ارتباطات استان همدان، 1384، ص 158[

 

 شهروند الکترونيک[1]

شهروند الكترونيك مفهوم جديدي است كه همزمان با توسعه جامعه اطلاعاتي در حال شكل‌گيري است. اين مفهوم با زندگي الكترونيك ارتباط نزديكي دارد. شهروند الكترونيك، فردي است كه توانايي استفاده از فناوري اطلاعات را در انجام امور روزمره خود داشته باشد و بتواند از خدمات الكترونيك[2] يك شهر الكترونيك در حوزه‌هاي دولت و كسب و كار الكترونيكي استفاده كند. معمولا در جامعه الكترونيكي، شهروندان الكترونيكي، يك سبك زندگي الكترونيك را براي خود انتخاب مي‌كنند. در اين سبك، تفريحات، آموزش، ارتباطات و  تراكنش‌هاي فرد به طريق الكترونيكي انجام مي‌شود.

به عبارت ساده شهروند الکترونيک فردي است که با فناوري اطلاعات آشنايي داشته باشد و بتواند از خدمات الکترونيکي يک شهر الکترونيک استفاده کند. [جلالي، 1383، ص 48]

در فرآيند ايجاد شهر الكترونيكي و تبديل افراد از شهرونداني عادي به شهرونداني الكترونيكي دو نيازمندي اساسي وجود دارد . [طرح جامع ICT همدان، 1384، ص15]:

  • شهروندان به منظور انجام فعاليت‌هاي خود به صورت الكترونيكي، بايست توانايي و فرهنگ استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات را دارا باشند. براي اين منظور بايست به افراد آموزش‌هاي لازم داده شود تا بتوانند كار، ارتباطات، داد و ستد و تفريح الكترونيكي داشته باشند و مهارت‌هاي لازم جهت زندگي الكترونيكي در جامعه‌اي كه اغلب فعاليت‌هاي آن با فناوري اطلاعات و ارتباطات گره خورده است را دارا باشند.
  • با توجه به اينكه افراد مخاطبين سازمان‌هاي الكترونيكي در هستة دولت و كسب و كار الكترونيكي هستند بايست توسط آنها شناخته شوند؛ براي اين منظور هر شهروند الكترونيكي بايد داراي شناسه و ماهيتي ديجيتال و منحصر به فرد باشد.

اين دو نيازمندي در شکل 6 نشان داده شده است.

شکل 6:  شهروند الكترونيكي

]طرح جامع فناوري اطلاعات و ارتباطات استان همدان، 1384، ص 123[

 شهرداري الكترونيكي

شهرداري الكترونيك سازماني است كه با بهره‌گيري از قابليت‌ها و امكانات فناوري اطلاعات، خدمات مختلفي را در حوزه وظايف شهري، به صورت سريع، قابل دسترسي و امن به شهروندان ارايه مي‌كند. وظايف اين سازمان همانند ديگر شهرداري‌ها مي‌باشد با اين تفاوت كه از فناوري اطلاعات به عنوان يك ابزار و وسيله كارامد براي بهبود و توسعه فرايندهاي شهرداري استفاده شده است.

در کل مي‏توان گفت شهرداري الكترونيكي سازماني است كه با بهره‌گيري از فناوري اطلاعات، خدمات خود را در حوزه وظايف شهرداري بصورت سريع‌‌، قابل دسترسي و امن به شهروندان ارائه مي‌كند. [سند راهبردي شهر الکترونيک مشهد، 1381، ص 29[

 

 مدل تعاملي شهر، شهروند، دولت و شهرداري الکترونيک

يكي از مواهب دنياي ديجيتال براي شهروندان، در مركز توجه قرارگرفتن آنها  است. برخي از كشورهاي جهان با چشم‌انداز مردم‏محوري، دولت الكترونيك خود را بنا نهاده‌اند. چشم‌اندازي كه طبق آن، ساختار دولت الكترونيك بر اساس نيازهاي مردم شكل مي‌گيرد. اين رويكرد به كثرت در خدمات الكترونيك دولت‌هاي مختلف مشاهده مي‌شود. بر همين اساس فلسفه وجودي دولت الكترونيك، شهر الكترونيك و شهرداري الكترونيك، ارايه خدمات به شهروندان است. با توجه به موارد فوق الذكر، مي‌توان جهت نمايش ارتباطات بين اين چهار مورد، مدل ارتباطي شکل 7 را ارايه نمود.

 

شاخصهاي ارزيابي شهر الکترونيک (آمادگي الکترونيکي)

کشورهاي در حال توسعه بايد برنامه اجراي سنجش آمادگي الکترونيکي[3] داشته باشند و مطابق اين برنامه آمادگي الکترونيکي خود را مورد سنجش قرار دهند تا شکاف پديد آمده بين خود و کشورهاي توسعه يافته را کاهش دهند و سياست‌هاي خود را در اين زمينه بازنگري و بررسي کنند. مي‌توان آمادگي الكترونيكي را به شرح زير تعريف نمود:

  • ميزان آمادگي يك جامعه براي حضور در اقتصاد ديجيتالي
  • آمادگي جوامع براي بهره ‌مندي از دستاوردهاي فناوري اطلاعات و ارتباطات وحضور در دنياي شبكه‌اي

[1] e-Citizen

[2] e-Service

[3] e-Readiness

وقتي بحث از ارزيابي شهر الکترونيک و بررسي ميزان آمادگي الکترونيک به ميان مي‌آيد، نيازمند دسته‌اي از شاخصها هستيم که به کمک آنها بتوانيم وضعيت يک شهر را از ديد “ميزان الکترونيکي شدن” در هر لحظه مورد پايش قرار دهيم. همانطور که تعريف شد، آمادگي الكترونيكي به معني توانايي محيط (اعم از سازمان، شهر، استان و كشور) در بهره‌گيري از مزاياي فناوري اطلاعات و ارتباطات به عنوان يك عامل مؤثر در رشد اقتصادي و توسعه منابع انساني مي‌باشد. عوامل مختلفي در تعيين آمادگي الكترونيكي نظير زيرساخت ارتباطي، منابع انساني و چهارچوب سياست‌ها و … تاثيرگذار مي‌باشند. آمادگي الكترونيكي مي‌تواند به عنوان ابزاري جهت طراحي و برنامه‌ريزي استراتژي‌هاي توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات بكار گرفته شود همچنين آمادگي الكترونيكي مي‌تواند به درك بهتر موانع و پتانسيل‌هاي توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات كمك كند.

از سال 2000 در راستاي بکارگيري بهتر فناوري اطلاعات و ارتباطات، موسسات، شرکت‌ها و مراکز مختلف در سراسر جهان تحقيقات گسترده‌اي را انجام داده‌اند تا ابعاد و معيارهاي آمادگي الکترونيکي را مشخص کنند. در سال 2000 دانشگاه‌هاي مري‌لند، هاروارد، موسسه تحقيقاتي مک کانل، بانک جهاني، سازمان ملل و اتحاديه جهاني مخابرات تحقيقاتي براي سنجش آمادگي الکترونيکي آغاز کردند و معيارهايي را براي اين کار تعريف نموده‌اند. با توجه به اين معيارها، مدل‌هايي نيز ارائه شده است. در ادامه برخي از معروف‌ترين مدل‌ها ذکر شده‌اند. [[bridges, 2005, p17

  • مدل CID

Harvard University’s Center for International Development (CID)’s Readiness for the Networked World

  • مدل APEC

Asian Pacific Economic Cooperation’s (APEC)’s E-Commerce Readiness Assessment

  • مدل CSPP

Computer System Policy Project’s (CSPP)’s Readiness Guide for Living in the Networked World.

  • مدل McConell

McConnell International’s Risk E-Business: Seizing the Opportunity of Global E-Readiness

  • مدل Mosaic

Mosaic’s Global Diffusion of the Internet Project

  • مدل WITSA

WITSA’s International Survey of E-Commerce

  • مدل CIDCM

CIDCM’s Negotiating theNet Model

  • مدل EIU

The Economist Intelligence Unit (EIU): E-Business Readiness Rankings