جامعه اطلاعاتي

جامعه اطلاعاتي

مفهوم جامعة اطلاعاتي[1] كه در ابتدا در طول دهه‏هاي 70 و 80 مورد اشاره قرار گرفت و به ويژه از نيمة دوم دهة 90 به بعد به كرّات مورد استفاده واقع شد، بازگوكنندة تركيب و همگرايي فناوري‌هاي نوين ارتباطي و تجديد ساختار نظام سرمايه‌داري و گشايش مرحلة تازه‌اي در جوامع بشري است.

اصطلاح جامعة اطلاعاتي، بازگو كننده توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات[2] و تجديد سازمان جامعه پيرامون جريان اطلاعات است. واژة جامعة اطلاعاتي و مفاهيم شبيه به آن يعني “عصر اطلاعات” و “عصر اقتصاد دانش” جامعه‌اي را توصيف مي‌كند كه براي توليد انواع كالاها و خدمات وابستگي زيادي به كاربرد تكنولوژي اطلاعات وجود دارد. اتكاي روزافزون بر فعاليت‌هايي است كه مستقيم با توليد، توزيع وكاربرد اطلاعات مرتبط است. در حقيقت اين مفهوم نيز در ابتدا براي توصيف مشخصات نوين كشورهاي فراصنعتي به كار رفته است، كشورهايي كه در آنها همه چيز وابسته به اطلاعات است.

يکي ديگر از تعاريف ارائه شده براي جامعه اطلاعاتي تعريفي است که بر اساس اعلاميه اصول جامعه اطلاعاتي، در اولين اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي[3] (در ژنو) به تصويب رسيده و مورد توافق جهاني قرار گرفته است. بنابراين اعلاميه جامعه اطلاعاتي اينچنين تعريف شده است:

جامعه اطلاعاتي جايي است كه همه اشخاص به صورت آزادانه توان خلق، دريافت، تسهيم و بكارگيري اطلاعات و دانش را دارا هستند و تمامي افراد، جوامع و ملتها را قادر مي‏سازد تا با در نظر گرفتن اهداف و اصول منشور ملل متحد[4] و احترام به اعلاميه جهاني حقوق بشر[5] به پتانسيل لازم براي ارتقاء توسعه پايدار و بهبود کيفيت زندگي دست پيدا کنند. [WSIS[6]]

در راستاي بررسي و ارزيابي نقش‏ها و چالش‏هاي تكنولوژي‏هاي نوين اطلاعات و ارتباطات و نزديك شدن كشورهاي جهان به ديدگاه و خط مشي مشترك در مورد چگونگي انتقال جوامع معاصر به جوامع اطلاعاتي، مهمترين گردهمايي ارتباطي بين‏المللي تاريخ معاصر، تحت عنوان “اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي” و يا به اختصار “WSIS” برنامه‏ريزي و برگزار گرديده است.

بعد از كوشش سازمانهاي بين­المللي در دهة 90 ميلادي در راستاي ساماندهي دسترسي همگاني به شبكه­هاي اطلاعاتي و ايجاد قوانين پايه­اي براي يكپارچه­سازي اهداف جامعه اطلاعاتي و تكميل پروتكلهاي بين­المللي، سازمان ملل متحد با همكاري اتحاديه بين­المللي مخابرات تصميم گرفتند تا اجلاسي را در سطح جهاني و با عنوان اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي در دو مرحله برگزار نمايند كه مرحله اول آن سال 2003 در ژنو و مرحله دوم آن سال 2005 در تونس برگزار شد.

هدف از برگزاري اجلاس اين است كه: [WSIS[7]]

  • يك بيانيه اصول[8] تدوين شود كه اصول و قواعد رفتار براي ايجاد يك جامعه اطلاعاتي مشاركت‌پذير مبتني بر روابط برابر در آن درج گردد.
  • يك برنامه عملياتي[9] شامل پيشنهادات عملي و اقدامات مشخص تدوين گردد كه به واسطه اجراي آن، مردم در سراسر جهان بتوانند به تساوي از فرصت‏هاي فراهم شده توسط جامعه اطلاعاتي استفاده نمايند.[10]

هدف اصلي جامعه اطلاعاتي و نهايتاً هدف نهائي برگزاري اجلاسي با اين عنوان، دسترسي به منابع اطلاعاتي و ارتباطي براي همه، در تمام اوقات و همه جا با شرايط مساوي مي­باشد.

اجلاس جهاني جامعه اطلاعاتي كه طي دو مرحله در آذر ماه 1382 در ژنو و در آبان ماه 1384 در تونس برگزار شد و در نتيجه آن “اعلاميه اصول جامعه اطلاعاتي” تدوين و به امضاء بسياري از كشورها رسيد، نشان‌دهندة تغيير اصول جامعه سنتي بر پايه جامعه اطلاعاتي جهاني است.

دولت الکترونيکي[11] به عنوان يکي از عناصر جامعه اطلاعاتي مقوله‏ايست که در کنار تجارت الکترونيکي[12]، آموزش الکترونيکي[13] و بهداشت الکترونيکي[14] در اعلاميه اصول جامعه اطلاعاتي مورد تأکيد قرار گرفته است.

[1] Information Society

[2] Information and Communication Technology [ICT)

[3] World Summit on Information Society )WSIS)

[4] Charter of the United Nations

[5] Universal Declaration of Human Rights

[6] http://www.itu.int/wsis/basic/about.html, visited at 2008-07-02

[7] http://www.itu.int/wsis/basic/about.html, visited at 2008-07-02

[8] Declaration of Principles

[9] Plan of Action

[10] بيانه اصول و برنامه عملياتي در پيوست ارائه شده‌اند.

[11] E-Government

[12] E-Commerce

[13] E-Learning

[14] E-Health